امکان سنجی (طرح توجیهی)

طرح توجیهی سندی است برای نمایش آینده کسب و کاری که مستلزم داشتن اطلاعات کافی در آن زمینه هستیم.

چه قصد راه اندازی کسب و کار خود را داشته باشید و چه بخواهید پروژه جدیدی برای بهبود و گسترش کسب و کار خود انجام دهید، بهتر است برای اطمینان از موفقیت طرحتان، طرح توجیهی (گزارش امکان سنجی) را به عنوان نقشه راه داشته باشید. اجزای طرح توجیهی، طرح را به یک مطالعه همه جانبه راجع به یک پروژه یا ایده تبدیل می کند. مطالعه همه جانبه ای که تمام مسایل را برای کارفرما روشن کرده و مانند یک معلم به روز، تا پایان مسیر همراه او می ماند.

این سند برای افرادی که در بازار حضور داشته و با موضوعات کسب و کار موردنظر سروکار دارند، بسیار مهم است. به کمک این طرح، افراد در سمت های مختلف اعم از کارمند یا مدیر، حوزه وظایف خود را متوجه خواهند شد و اهداف برای آنان روشنتر می گردد. با این توضیح می توان نتیجه گرفت که طرح حتی در زمان استخدام کارمندان، نحوه مدیریت کسب و کار، بررسی چشم انداز کسب و کار، نقش مهمی را ایفا می نماید. این طرح، چرایی انجام سرمایه گذاری را از سوی شما در طرحتان توجیه می کند و پاسخ این سوالات را می گوید:

  • آیا نیاز به جذب سرمایه هست یا خیر؟
  • چه آینده ای در انتظار کسب و کار شماست؟
  • فرصت ها، تهدیدها و موانع کسب و کارتان چیست؟
  • نقاط قوت و ضعف طرحتان کجاست؟
  • چه نوع و چه میزان منابع جهت راه اندازی کسب و کار مورد نیاز است؟

چرا داشتن یک طرح توجیهی مهم است؟

برای راه اندازی هر کسب وکاری، نقشه راه نیاز است.

طرح به صاحبان کسب و کار کمک می کند تا بتوانند به صورت دوره ای، بازگشت سرمایه و میزان پیشرفت کسب و کار خود را با اهداف تعیین شده مقایسه نمایند. بر این اساس نوع استراتژی عملکردی خود را می توانند تغییر دهند. طرح امکانسنجی نه تنها برای فعالیت های نوپا و استارتاپ ها مفید است بلکه برای شرکت های بزرگ نیز زمینه تغییرات اساسی و تغییر تاکتیک را فراهم می آورد. گاها مشاهده شده است که برخی از شرکت ها در اواسط راه، برای رشد و توسعه خود نیاز به سرمایه گذاران جدید دارند که در این شرایط گزارش امکان سنجی می تواند برای پیشبرد اهداف وهمچنین پیشرفت شرکت نقش مهمی ایفا کند. از دیگر مواردی که دلیل نگارش طرح توجیهی را مهم تلقی می نمایند می توان به موارد زیر اشاره داشت:

  • زمانی که به بودجه مازاد جهت پیشرفت کسب و کار نیاز دارید.
  • مواقعی که تغییرات عظیم در سلایق و روند بازار رخ داده و نیاز به بازبینی مسیر وجود دارد.
  • حالاتی که مطالعات فرصت نمی تواند وضعیت فعلی کسب و کار را نشان دهد یا به عبارتی کهنه و ضعیف شده است.
  • زمانی که تحولات ساختاری نظیر افزایش تعداد کارمندان، افزایش فروش و ... پیش بیاید.

مزایای طرح توجیهی

مزایای نگارش طرح توجیهی

 

قصد دارید خطاها را به حداقل برسانید؟ مزایای طرح توجیهی را بدانید:

  • بررسی دقیق پروژه با استفاده از اطلاعات به روز
  • محاسبه شاخص های اقتصادی مهم مانند ,NPV IRR و …
  • پیش بینی آینده محصول در سناریوهای مختلف
  • گردآوری و تدوین اطلاعات مربوط به فرآیند تولید و ماشین آلات مورد نیاز
  • بررسی همه جانبه بازار محصول در داخل و خارج از کشور

چه زمانی باید طرح امکان سنجی ( طرح توجیهی) نوشت؟

بعد از انجام مطالعات فرصت می توان طرح توجیهی نوشت.

یک مطالعه امکان سنجی می تواند ایده های جدیدی را کشف کند که ممکن است حدود فعالیت پروژه را کاملا تغییر دهد؛ لذا قبل از هر اقدامی در راستای راه اندازی پروژه مورد نظر باید اقدام به تهیه طرح نمود. مطالعات فرصت به منظور ارزیابی اولیه طرح انجام شده و می­ تواند بصورت مشاوره شفاهی نیز صورت پذیرد. مرحله بعدی تدوین یک طرح جامع کسب و کار است. طرح کسب و کار (بیزینس پلن) معمولا برای ارائه به سرمایه گذار (شخصیت حقیقی یا حقوقی مثل بانک، سازمان و نهاد مالی) نوشته می شود. در مرحله آخر نیز برای جذب سرمایه به مشاوره جذب سرمایه احتیاج دارید. بعد از گذراندن پروسه جذب سرمایه، کسب و کار راه اندازی می گردد که در این مرحله، کارآفرین به مشاوره کسب و کار نیاز دارد.

برای نوشتن یک طرح امکانسنجی به چه مواردی باید دقت نمود؟

اجزای مهم طرح توجیهی

اجزای اصلی طرح توجیهی

با توضیحاتی که ارائه شد، می توان نتیجه گرفت که طرح مانند فانوس دریایی عمل کرده و راه را برای حرکت شما روشن می نماید. از آنجا که هر کسب و کار یا ایده ای دارای طرحی مختص خودش است، اساسا انواع نمونه طرح توجیهی بسیار متفاوت بوده و حکم سندی اعتباری و خصوصی را برای شخص صاحب آن کسب و کار دارد که برای افراد خارج از پروژه معمولا قابل ارائه نیست. حال سوال اصلی این است که برای نوشتن طرح باید به چه مواردی دقت نمود؟

  • طرح باید از دید مخاطب نوشته شود

برای اینکه طرح شما از دید مخاطب مقبول واقع شود لازم است تا خود را به جای او قرار داده و به سوالاتی نظیر اینکه آیا این سرمایه گذاری مهم و پرسود است؟ یا هدف چیست؟ پاسخ دهید. پاسخ به این سوالات باید به نحوی باشد که درک آنان برای مخاطب آسان باشد.

  • طرح باید در راستای شناخت بازار و رقبا باشد

بسیار واضح است که طرح می بایست در راستای پاسخگویی به نیاز بازار و پیشی گرفتن از رقبا تدوین گردد. پس در این طرح قرار دادن جداولی نظیر نمودار پیش بینی رشد و حجم بازار و غیره دارای اهمیت خواهد بود.

  • طرح می بایست ناظر بر جزئیات باشد

این مورد بدان معنا نیست که در طرح خود از هجویات زیاد استفاده نمایید بلکه چون فرمت نگارش طرح توجیهی مشخص است، باید تمرکز اصلی بر روی جزئیات ضروری و تاثیرگذار باشد. طرح شما باید حرفه ای نوشته شود و فاقد هرگونه غلط املایی باشد اما در مقابل بر روی فرصت هایی که با اجرای پروژه امکان دستیابی به آنها وجود دارد، متمرکز گردد.

  • طرح باید معتبر و قابل استناد باشد

در طرح بسیار مهم است که تمام سوالات و بخش های کلیدی به دقت ارائه گردد و از جداول، آمار و ارقام قابل استناد استفاده شود. لذا لازم است تا محاسبات، میزان شکست پروژه، میزان فروش و غیره بررسی و راستی آزمایی گردد. در طرح باید بیان گردد که برای آغاز فعالیت به چه مقدار سرمایه نیاز است و این مورد در اثنا کار باید به چه میزان افزایش یابد.

چگونه می توان یک طرح توجیهی نوشت؟

 

مراحل نگارش طرح توجیهی

مراحل نگارش طرح توجیهی

 

در طرح توجیهی باید تلاش کرد تا چشم اندازهای کسب و کار به روشنی بیان شوند.

اطلاعات ضروری همچون میزان سرمایه اولیه، اطلاعات نیروی کار مثل تجارب و سابقه کاری، توانایی فنی، علمی و ... باید ارائه شود تا سرمایه گذاران یا وام دهندگان را به حمایت از یک پروژه تشویق کند. در کنار این اطلاعات نیز باید ریز داشتان کسب و کار ما به دقت ارائه گردد تا بدانیم دقیقا چه کنیم. لذا در طرح باید 6 بخش متداول به مانند زیر گنجانده شوند:

انجام یک تجزیه و تحلیل مقدماتی

مفهوم و درون مایه تجارت شما می بایست به روشنی با انجام یک تجزیه و تحلیل مقدماتی بیان گردد.

در خصوص صنعت، خدمات و محصولاتی که ارائه می دهید، باید به خوبی توضیحات لازم را ارائه دهید؛ به گونه ای که خواننده با مطالعه آن به ساختار کسب و کار شما پی ببرد. همچنین شما باید بر نیاز برآورده نشده در بازار، تقاضایی که بیش از عرضه است و اینکه آیا محصول یا خدمت موردنظر شما دارای مزیتی هست، تمرکز کنید. باید موانع راه خود را نیز مشخص کنید تا با ارائه نکات و راهکارهای مثبت از نقاط فرصت و قوت خود، جهت مقابله با شرایط ناگوار استفاده کنید و با کمترین مشکل و ریسک به هدف خود برسید.

ارائه درآمد مورد انتظار

تقریبا تمام بخش های طرح توجیهی به منظور رسیدن به میزان درآمد و سود انجام می گردد.

در این قسمت از طرح باید ذهن خود را بر درآمد مورد انتظار متمرکز کنید تا درصورت نیاز بتوانید، سرمایه گذار جذب کنید و یا وام بگیرید. این پایه و اساس بیان درآمد است. مواردی که در اینجا باید درنظر گرفته شوند شامل خدمات و یا کالاهای موردنیاز و هزینه آنها، و تعیین درآمدهاست.

بررسی بازار

تحقیقات بازار به شما تصویری از درآمدی را می دهد که می توانید واقعاً از پروژه انتظار داشته باشید.

جهت تبیین فرصتهای بهتر برای عرضه و یا شناسایی مشکلات پیش رو در مرحله بازاریابی و تعیین راه حل، اطلاعاتی همچون میزان و نوع تقاضا، نوسانات نیاز در بازار، سطح پاسخ رقیبان به تقاضا و .... مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد. دلیل اهمیت بررسی بازار کلید موفقیت بودن طرح شماست و در انواع فرمت های طرح توجیهی باید ارائه شود. مطالعات بازار اطلاعاتی درمورد وضعیت رقبا نیز دارد که نتیجه آن باعث افزایش قدرت رقابتی و افزایش سود بنگاه می‌شود. موارد دیگری که باید درنظر گرفت تأثیرات جغرافیایی، جمعیتی، ارزش بازار و میزان سهم شما از بازار است. معرفی مشتریان هدف نیز باید در این قسمت بررسی شود. باید شرح داد که چرا مشتریان به سمت شما جذب می شوند و در بازار رقابتی چه فاکتورهایی موجب پیشرفت شما می گردد.

هزینه ها و عملیات اجرایی

پس از فراهم شدن مقدمات مراحل قبل، باید هزینه ها، سرمایه های ثابت، هزینه های بهره برداری و … ذکر شوند.

در این بخش از طرح می بایست در خصوص مسائل مالی توضیحات ارائه گردد. به عبارت دیگر لازم است تا چشم انداز ما از میزان درآمد، وجوه نقد، صورت های مالی و ... به همراه تحلیل های مالی ذکر گردد. در یک طرح قوی و قابل استناد می توان در این قسمت از آمار و ارقام تحلیل شده توسط نرم افزارها بهره برد. هزینه ها مواردی مانند تجهیزات و ماشین آلات، مواد اولیه، خرید یا اجاره مکان اجرای طرح، نیروی انسانی، حمل و نقل، هزینه سربار و غیره را شامل می شوند؛ و همچنین باید دارایی ها و بدهی ها با محاسباتی دقیق برآورد شوند. انجام این کار مستلزم وجود لیستی از اقلام، منابع، هزینه ها و منابع مالی موجود می باشد.

بررسی و تجزیه و تحلیل تمام داده ها

این بخش از اهمیت چندبرابری برخوردار است چون نتیجه تمام مراحل قبلی نیز می باشد.

شاخص­هایی مثل NPV و IRR طبق متدهای تجزیه و تحلیل تحت نرم افزارهای تخصصی همچون کامفار، به ما اطلاعات دقیقی از نتایج تجزیه و تحلیل می دهند. نکته حائز اهمیت آن است که داده های خام باید به درستی تهیه شده باشند تا خروجی این مرحله قابل اعتماد و استناد باشد. بررسی و تجزیه و تحلیل داده ها، برای اطمینان از صحیح و کامل بودن مطالب قبلی است. بنابراین مراحل قبلی را حتما بررسی کنید و آن را با داده های واقعی مقایسه کنید. آیا هنوز واقع بینانه است؟ همچنین وقت آن است تا درمورد خطر، تجزیه و تحلیل و مدیریت فکر کرده و هرگونه برنامه احتمالی را ارائه دهیم.

تصمیم قطعی بگیرید

اکنون می توانید درمورد طرحتان تصمیم گیری کنید که آیا امکان اجرای پروژه وجود دارد یا خیر.

در صورت مثبت بودن چگونه می توان ریسک سرمایه گذاری را به حداقل کاهش داد؟ به نظر ساده می رسد اما باید با توجه به تمامی مراحل قبلی تصمیم گیری کرد. موارد دیگری که باید بررسی شوند: آیا انجام این طرح ارزش زمانی، تلاش و هزینه را دارد و با اهداف استراتژیک و آرزوهای بلندمدت سازمان مطابقت دارد یا خیر.

سخن آخر:

در حقیقت لب کلام.

طرح امکان سنجی کسب و کار شما، یک سند پویاست که آینده کسب و کار شما را نشان می دهد. لازم است تا جزئیات اجزای طرح شما به صورت مکرر بازبینی شده و بروزرسانی گردد. در نظر داشته باشید که پیشرفت یک کسب و کار به افرادی وابسته است که مسئولیت های خود را به خوبی بدانند و در قبال انجام آنها پاسخگو باشند. برای تحقق اهداف خود حتما به طرحی دقیق با فرمت استاندارد طرح توجیهی نیاز خواهید داشت. این طرح کاربردی ما را به هدفمان بسیار نزدیکتر می کند.